Γεια σας φίλοι μας Ταξίδια Ιαπώνημα Επιφανειακά σχόλια για βαθειά ζητήματα- χύμα

Ενας λαός υπάκουος

Υπάρχει διάχυτο ένα κλίμα "ευλάβειας" που καλύπτει το φάσμα από πειθαρχία στο κόκκινο φανάρι ακόμη και να μην φαίνεται αυτοκίνητο σ' ένα μίλι, μέχρι της καθημερινής "ρίψης κέρματος -κρούσης κώδωνα- διπλών παλαμαμακίων-προσευχής- διπλής υπόκλισης" σε σιντοικα Ιερά. Τα φανάρια κρατάν πολύ. Περιέργως, όσο και το τελετουργικό της προσευχής.

Και ανάμεσα, το τελετουργικό κράτημα της ουράς στη στάση του λεωφορείου, στο ταμείο κλπ.

Κυριακή πρωί, ουρά, ευλαβικά κρατούμενη για είσοδο στην Αστερόσκονη (χώρος με τυχερά παίγνια ...) Για την τιμή ενός κεριού, κι ενός τάγματος ποντάρεις στα όνειρα σου.

ζωή -> Anime -> ζωή

Εδώ γεννήθηκε το Anime σε εικόνα και ομοίωση του Ανθρώπινου. Και θέριεψε και φούντωσε και πήρε ζωή δική του. Και τώρα εδώ γεννιέται και το (νέο)ανθρώπινο σε εικόνα και ομοίωση του anime.

Πολλά κορίτσια κυκλοφορούν με τις κοντύτατες φουστίτσες, τα χοντρά παπούτσια και τα σκιτσαριστά χτενίσματα και ενίοτε κοιτάν στην κάμερα τους να σιάξουν ένα απείθαρχο τσουλούφι. Στολές που εκλαϊκεύτηκαν, cosplays που έγιναν καθημερινότητα και ιστορίες του χαρτιού και της οθόνης που έγιναν ζωές στον δρόμο.

Σε σχέση με τα κορίτσια στην Ευρώπη που κυκλοφορούν με τα πρησμένα σαν μελισσοτσιμπημένα χείλια σε μόνιμη πόζα αναγούλας, μπροστά στο φορητό τους καθρεφτάκι, το θέαμα είναι χαριτωμένο.

Οι τσάντες τους είναι φορτωμένες λούτρινα μπαρμπαδέλια, σε όλα τα μεγέθη. Με κάθε ένα από αυτά υπάρχει μια σχέση στοργής κι εξάρτησης. Κι αν ένα τύχει και πέσει στις γραμμές του τρένου, θρήνος, οδυρμός, σπαρακτικές κραυγές. Η ηλικιωμένη κυρία θα επέμβει και θα ζητήσει βοήθεια, ο μηχανοδηγός θα ακινητοποιήσει την αμαξοστοιχία και με αυταπάρνηση θα πέσει στις γραμμές και θα το σώσει! Και θα ζήσουν αυτοί καλά και το λούτρινο καλύτερα!

Αυτοπεποίθηση

Την εθνική βερσιόν πρέπει να την απέκτησαν αρκετά νωρίς , μετά το άνοιγμα τους στη Δύση και την ταχύτατη τους εκβιομηχάνιση - σε συνδυασμό με την πολιτισμική υποχώρηση της Κίνας που ήταν πάντα η πηγή εισαγόμενου πολιτισμού και απέναντι στην οποία πάντα είχαν κόμπλεξ κατωτερότητας. Αλλά την βλέπεις έντονα και σήμερα. Κυρίως στην επιδεικτική σχεδόν άγνοια αγγλικών, την περιφρόνηση τους, θα 'λεγες. Δύσκολα συναντάς κόσμο να μιλά αγγλικά ακόμα και στο Τόκυο! Φάση εσωστρέφειας; Δύσκολο... Σ' όλο τον κόσμο πουλάν αυτοκίνητα και γενικότερα οι εταιρείες ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών είναι απ' τις πιο αναγνωρίσιμες στον κόσμο. Κι όμως η lingua franca δεν φαίνεται να είναι στη φαρέτρα τους.

Μετά υπάρχει περιρρέουσα και η ατομική αυτοπεποίθηση. Φαίνεται πως έχουν ένα εντελώς δικό τους στυλ, δεν αντιγράφουν, δεν μιμούνται ούτε αμερικανικά, ούτε ευρωπαϊκά μοντέλα. Στο δρόμο κυκλοφορούν περιποιημένοι, καλοντυμένοι, κατά βάση κομψοί! Ακόμη και στα λουτρά, τσίτσιδες, οι γυναίκες τουλάχιστον έχουν μια ανεπιτήδευτη κομψότητα. Και γενικά οι χοντροί είναι ελάχιστοι και οι περισσότεροι περιφέρονται σε παραδοσιακές ζωγραφιές σε επιχρυσωμένα παραβάν, σε μουσεία.

Κάπνισμα

Το κάπνισμα αντιμετωπίζεται σαν πανώλη. Δεν επιτρέπεται σε καπνιστή να περπατά στον ...καθαρό αέρα. Τους έχουν φτιάξει κουβούκλια, να πάνε να κλειστούν και να εξατμίζουν! Παρόλ' αυτά επιτρέπεται σε πολλές ταβέρνες και -αν είσαι τυχερός- θα έχουν και χώρο μη καπνιστών...

Τουρίστες, κάτσετε σπίτι!

Οι τουρίστες δεν είναι και τόσοι πολλοί. Βοηθάει που δεν ήρθαμε σε high season. Οι πιο πολλοί είναι Αμερικανοί, εντυπωσιακά πολλοί Ιταλοί και Ισπανοί. Μα πραγματικά πολλοί είναι οι Ινδοί.

Και surprise surprise... οι Ρώσοι! Κάπου θα πρέπει να πάνε κι αυτοί! Άνθρωποι είναι - και με παρά! Οι τουρίστες συχνά συμπεριφέρονται ηλίθια - αλλιώς δεν θα τους λέγαμε ...τουρίστες!

Η χώρα είναι ένα γιγαντιαίο εργοστάσιο. Μια κυψέλη οργανωμένη να παράγει ότι θέλανε να καταναλώσουν Αμερικανοί και Ευρωπαίοι πριν να αναλάβει αυτό το ρόλο η γειτονική Κίνα. Υπάρχει έντονος εσωτερικός τουρισμός, θρησκευτικού / πολιτιστικού τύπου. Όμως η ιδέα ξένων τουριστών σαν κομμάτι της οικονομίας δεν είναι μέρος της κουλτούρας. Οι Γιαπωνέζοι δεν είναι τα ... γκαρσόνια της Ασίας. Ακόμη και τα πιο δημοφιλή μουσεία και μνημεία, ακόμη και τα μεγαλύτερα ξενοδοχεία στο "μιλάτε Αγγλικά" τραβούν "Google translate".

Φήμες, παραμύθια και καμιά αλήθεια

Οι Γιαπωνέζοι δεν μιλάν στο μετρό. Όντως δεν μιλάνε στο κινητό τους. Μάλλον δεν έχουν τι να του πουν. Το κοιτάνε με προσήλωση και το χαϊδεύουν με αφοσίωση. Όταν είναι με παρέα μιλάν, και μάλιστα συχνά δυνατά!

Οι πόλεις είναι πεντακάθαρες. Όντως. Πώς το καταφέρνουν όμως!; Δεν υπάρχει πουθενά σκουπιδοτενεκές!!! Τα σκουπίδια τα παίρνεις σπίτι! Φαεινές!!!

Τιμωρία α λα Tokyo

Όταν θες να τιμωρήσεις κάποιον στο Τόκυο, τον βάζεις να πάρει μετρό σε ώρες αιχμής. Από ένα βαγόνι σαρδελοπακετωμένο κατεβαίνουν καμιά 10-15 μασκοφόροι (σχεδόν πάντα οι Ασιάτες) γηγενείς. Μπαίνουν τότε οι διπλάσιοι που μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν σε μια καλοσχηματισμένη ουρά. Οι πρώτοι αργά, με τάξη. Οι επόμενοι όλο και ταχύτερα και οι τελευταίοι σε κατάσταση ... ψύχραιμου πανικού. Στοιβάζονται σαν μπίλιες σε κουτί αφότου το έχεις αναταράξει. Κι αυτό επαναλαμβάνεται σε κάθε στάση... Πώς γίνεται αυτό!; Είναι ν' απορείς -μέχρι που το δοκιμάσεις!

Αν τύχει και κουβαλάς σάκο και βαλίτσα, η πιθανότερη θέση ισορροπίας είναι σε στάση τεθλασμένη με δύο τουλάχιστον "σπασίματα" (π.χ. σε γόνατα, μέση, σβέρκο). Μέχρι που να φτάσεις στον προορισμό σου, πιθανότατα θα σε βγάλει το ποτάμι αυτών που κατεβαίνουν (με τόλμη κι αυταπάρνηση Εξόδου Μεσολογγίου) κάνα δυό τρεις φορές. Η σκηνή εξόδου -επανεισόδου επαναλαμβάνεται και σε βρίσκει σε νέα θέση ισορροπίας με έναν νέο συνδυασμό στα "σπασίματα" τεθλασμένης.

Αν επιβιώσεις της ασφυξίας, προάγεσαι στον επόμενο σταθμό. Καλή τιμωρία. Δουλεύει. Κυρίως σε τουρίστες.

Full is full

Η Ιαπωνία είναι χτισμένη από ακτή ως ακτή. Ε εντάξει, απλοποιήσεις! Είναι χώρα ορεινή και το δασωμένο εσωτερικό της ΔΕΝ έχει μεγάλες πόλεις. Όλα τα αστικά μεγαθήρια είναι ουσιαστικά πόλεις-λιμάνια. Αυτό που είναι πλέον ένας συνεχόμενος αστικός ιστός σε όλες τις ακτές, είναι τα λεκανοπέδια.

Ένα υπερμεγέθες λεκανοπέδιο Αττικής να εμφανίζεται ξανά και ξανά, στο Τόκυο, στη Ναγκόγια, στην Οσάκα... Έτσι μαζεύεις τα δεκάδες εκατομμύρια. Σε κάθε Έλληνα αντιστοιχούν δέκα Ιάπωνες. Σε κάθε Ιάπωνα δέκα Κινέζοι. Το βάρος της ιστορίας στους ώμους μας.

Αισθητικα περίεργα

Η πλούσια εικαστική κληρονομιά της Ιαπωνίας είναι προφανής. Τα κόμικ manga, τα κινούμενα σχέδια του Miyazaki δεν είναι παρά η συνέχεια μιας μακραίωνης σχεδιαστικής παράδοσης. Γραμμικής στην μορφή, ελλειπτικής στην παρουσίαση, χωρίς προοπτική η έντονο χρωματισμό. Έμφαση σε λεπτές ισορροπίες και συμβολισμούς. Ένα είδος πιο αρχέγονης, συμβολικής απεικόνισης που δεν επιδιώκει ούτε το ρεαλισμό, ούτε την αφαίρεση. Καθρεφτίζει μιαν άλλη μεσαιωνική παράδοση, που εξελίχθηκε και χάθηκε πολύ μακρυά από εδώ, και είναι πολύ λιγότερο διαφημισμένη, την βυζαντινή.

Μέχρι εδώ όλα καλά και όμορφα. Το ζήτημα προκύπτει όταν κοιτάζεις γύρω σου σε ένα τυπικό δρόμο, τις διαφημίσεις, πινακίδες κλπ που συνθέτουν το οπτικό τοπίο. Είναι κάθε άλλο παρά εκλεπτυσμένο. Αν και ο γραμμικός σχεδιαστικός τρόπος είναι κυρίαρχος, η αίσθηση είναι είναι γενικό μπάχαλο. Πυκνά ριγμένα, άναρχα σχήματα και χρώματα, σε βαθμό που δυσκολεύουν την κατανόηση. Ίσως να παίζει ρόλο η έλλειψη οικειότητας με την γραφή από δεξιά προς αριστερά και από πάνω προς τα κάτω και για τους ντόπιους να είναι πιο ευκολοχώνευτα όλα αυτά.

Μυστήρια

Το γενικότερο μυστήριο είναι πως προέκυψε η Ιαπωνία; Πώς από το ξεχασμένο "τέλος του κόσμου" που δεν είχε καν γραφή μέχρι τον 7ο αιώνας έγινε στον 20ο αιώνα η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία; Γιατί τόσο πριν από την Κίνα; Πως προέκυψε ο ιμπεριαλισμός και η καταστροφή;

Μια ευκαιρία ελλιπούς αμπελοφιλοσόφισης. Μερικά σημεία:

Το πρώτο είναι η μεγάλη εξάρτηση και σχέση με τις γειτονικές χώρες Κορέα και Κίνα. Ο πολιτισμός κυριολεκτικά μεταλαμπαδεύεται από εκεί: τεχνολογίες, θρησκείες, συστήματα διοίκησης κλπ.

Το δεύτερο είναι η ηθελημένη απομόνωση, που δημιουργεί συνθήκες κοινωνικής μετεξέλιξης, όπως η οικολογική απομόνωση προκαλεί βιολογική εξέλιξη.

Το τρίτο είναι ο παρατεταμένος μεσαίωνας (μέχρι το 19ο αιώνα) και η έλλειψη Αναγέννησης. Αυτό καθαυτό δεν είναι περίεργο. Κίνα, Οθωμανική αυτοκρατορία και πλείστες άλλες περιοχές είχαν παρόμοιο μακρύ μεσαίωνα.

Το περίεργο είναι ότι η Ιαπωνία είχε μια τρομερά γρήγορη μετάβαση στη μοντέρνα εποχή. Μπαίνει στη βιομηχανική εποχή, επιχειρεί να υποτάξει Κορέα και Κίνα, χάνει τα πάντα στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και τα ξανακερδίζει στην ψηφιακή εποχή, και τα ξαναχάνει(;) τώρα που ο γίγαντας γείτονας έχει ξυπνήσει και έχει άγριες διαθέσεις.

Τι τρέχει λοιπόν;

Ένα στοιχείο είναι η έντονη αστικοποίηση την περίοδο Edo. Παρότι φεουδαρχική / μεσαιωνική οργάνωση το Τόκυο είναι ίσως η μεγαλύτερη πόλη του κόσμου αυτήν την περίοδο. Τι κάνει όλος αυτός ο κόσμος; Υπάρχει το περίεργο φαινόμενο ότι όλοι οι επαρχιακοί φεουδάρχες έπρεπε να περνούν χρόνο στην πρωτεύουσα. Μια ιδιότυπη ομηρία που όμως δημιουργεί μια οικονομία για να στηρίξει όλες αυτές τις αυλές.

Ένα δεύτερο στοιχείο είναι το φαινόμενο rangaku. Που σημαίνει κυριολεκτικά "ολλανδική μάθηση". Τους ατέλειωτους αιώνες απομόνωσης, οι Ολλανδοί ήταν οι μόνοι που είχαν παράρτημα σε ένα νησάκι. Από εκεί διοχέτευαν βιβλία, εργαλεία κλπ που τα απορροφούσε με πάθος η αστική τάξη του Τόκυο.

Έτσι έχουμε την εικόνα μια καλολαδωμένης αγροτικής, φεουδαρχικής κοινωνίας, όπου το κοινωνικό στάτους του φεουδάρχη μετριέται σε koku, όγκο παραγόμενου ρυζιού και υπάρχει μια σημαντική αστική τάξη που ασκεί εμπόριο, τέχνες κλπ.

Με την επαναφορά του αυτοκράτορα, το υποχρεωτικό άνοιγμα της χώρας στο εμπόριο με Αμερική και Ευρώπη, γίνεται μια ανεμπόδιστη μετάβαση σε βιομηχανική παραγωγή. Κάτι που η Κίνα θα καταφέρει μόνο εκατό χρόνια αργότερα, μετά από ατέλειωτες περιπέτειες.

Γεωδαισιακή

Ο συντομότερος αερόδρομος μεταξύ Ιαπωνίας, και βόρειας Ευρώπης θα ήταν μέρος του κύκλου που τις ενώνει. Έλα μου όμως που αυτό το τόξο θα έκοβε τον εναέριο χώρο των κακών επιτεθέμενων σε έναν πόλεμο (Ρώσων) και των κακών αμυνομένων σε άλλο (Περσών). Ανάμεσα στα δύο κακά, ο δρόμος της πτήσης ακροβατεί σε μια γραμμή λες και τραβηγμένη με χέρι τρεμάμενο πάνω στον χάρτη.